>> Gelezen & Goedgekeurd

> Terug


Kinderen van Rousseau

TITEL: Kinderen van Rousseau

GENRE: pamflet/essays

AUTEUR: Paul Claes

UITGEVERIJ: De Bezige Bij

GELEZEN DOOR: Gert

BOEK: De romantische idealen van Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778): we zijn er niet helemaal ongevoelig voor, moeten we bekennen. Opdat ze niet met ons aan de haal zouden gaan, proberen we regelmatig wat tegengewicht te zoeken.
Na lezing van "Het Verdorven Genootschap" van Philipp Blom, over de vergeten radicalen van de Franse verlichting met Denis Diderot en baron Thiry d'Holbach als spilfiguren, waren we er al van overtuigd dat Rousseau eigenlijk vooral een gefrustreerde eikel en opvoedkundig hypocriet was. Maar toch... die ideeën... de natuurlijke mens, onbezoedeld door vooruitgang en cultuur, daar zit toch iets moois in, niet?

Hoog tijd voor weer wat tegengif, dachten we, en kijk: daar verscheen bij De Bezige Bij het pamflet 'Kinderen van Rousseau' van de hand van Paul Claes.

Paul Claes heeft niets met Rousseau. Sterker nog: volgens Claes is de verheerlijking van de natuur, het kind en de emoties waarvoor Rousseau staat, rechtstreeks verantwoordelijk voor de huidige beschavingscrisis. In 12 korte essays haalt Claes verschillende voorbeelden aan van hoe het denken van Rousseau impact heeft op huidige beschavingsproblemen: de negatieve kanten van het streven naar zelfbeschikking, de verkleutering van de media en het onderwijs als gevolg van waardering van de natuurlijke mens als 'onbeschreven blad', .... op vakkundige wijze fileert Claes die maatschappelijke evoluties die hem ongezond lijken en koppelt ze op geloofwaardige wijze aan de filosofische uitgangspunten die Rousseau bijna 250 jaar geleden lanceerde.

Goed, tegengif dus. Hoewel we dat beeld van de vrije mens in de vrije natuur niet kunnen loslaten, beseffen we in het achterhoofd best wel dat het een vals beeld is. Maar het kon geen kwaad om Claes daar ook nog eens op te laten hameren.

Maar Claes heeft ook wat tegengif nodig. Is hij er echt van overtuigd dat éénieder met sympathie voor de denkbeelden van Rousseau per definitie een domme idealist is? Gelooft hij echt dat verlangen naar eenvoud en een meer natuurlijke staat van zijn altijd verkleutering, vermindering van kwaliteit en verlies van kennis met zich meebrengt? Wij zien dat risico ook, maar weigeren daar een definitief en eenzijdig verband te leggen en het 'natuurdenken' af te zweren.

In het essay waarin Claes het over fotografie en fotografen heeft om aan te tonen dat ook daar Rousseau met de verheerlijking van het individu een negatieve invloed heeft, gaat hij zelfs finaal uit de bocht. Dat essay lijkt meer op een afrekening dan een denkoefening en had naar onze mening nooit door de eindredactie mogen geraken. Jammer.

Maar 'Kinderen van Rousseau' was niettemin een leuke leeservaring en wapende ons toch weer wat meer tegen het verheerlijken van het Rousseau-idealisme. Maar helemaal loslaten gaan we dat niet, wat het doorslaan naar de andere kant lijkt ons nog een pak akeliger en zinlozer.

Goed geschreven, graag gelezen. We dromen en denken verder.

gepubliceerd op 1/02/15, 10:56